competentielijsten

door Arnoud Huibers en Walter Oppenoorth

In de sociale wetenschap inclusief theorieën over psychotherapie en de daaruit voortvloeiende behandelmodellen is een kentering gaande. Tot op heden werd voornamelijk uitgegaan van het ziektemodel met een nadruk op het vinden van stoornissen en tekorten en hoe ‘de schade te herstellen’. Momenteel wordt er steeds meer gefocused op competenties, krachten en verdienstelijke eigenschappen en stijlen van de cliënt. Exponenten van deze benadering zijn de ‘positieve psychologie’ van de Amerikaanse experimenteel psycholoog M. Seligman en in de (gezins)psychotherapie de ‘Solution Focused Brief Therapy’ van Steve de Shazer en Insoo Kim Berg. Steeds vaker wordt in behandelingen de nadruk gelegd op competentie en mogelijkheden inplaats van op stoornissen en problemen.
De sceenings instrumenten die beschikbaar zijn echter nog allen gebaseerd op problemen en pathologie en sluiten hierdoor niet alleen slecht aan op de behandelpraktijk maar introduceren een behandelcontext die strijdig is. De vraag naar instrumenten die wel aansluiten bij de op ontwikkeling van competentie gerichte praktijk is er echter wel. Dit vormde de aanleiding tot de ontwikkeling van de Child Competency Inventory (Huibers en Oppenoorth), die de ouder(s) in staat stelt niet alleen de problemen waarmee ze hun kind aanmelden in kaart te brengen maar ook en tegelijkertijd de doelen van behandeling op te stellen en de competenties van hun kind te inventariseren op alle gebieden van functioneren. Hiermee wordt al een eerste stap gezet om het denken te richten op mogelijkheden en doelen van behandeling terwijl erkenning gegeven wordt aan de zorgen waarmee het kind wordt aangemeld. Ieder item kan op zich dienen als behandeldoel en als competentie.
De Family Competency Inventory beoogt ditzelfde effect voor gezinnen.
Daarnaast kan de voortgang van de behandeling in kaart gebracht worden en is het instrument geschikt als behandelevaluatie instrument. Met een instrument als de Goal Attainement Scale is het mogelijk om heel specifiek de eigen doelen van een cliënt te evalueren maar een beschrijving en vergelijking van doelgroepen is niet mogelijk met de GAS. Dit is wel mogelijk met de F en CCI en maakt dat het veelzijdige instrumenten zijn die toch aansluiten bij de huidige visie op behandeling vanuit competentie. Het is de bedoeling dat ook lijsten voor adolescenten en kleuters ontwikkeld worden.

De ontwikkeling van de vragenlijsten zal evenals die van de CCI worden gedaan door OCTIR in samenwerking met de Universiteit van Utrecht, faculteit OnwikkelingsPsychologie (dr H.W. van Boxtel) en met medewerking van stichting Jeugdzorg Rotterdam en Limburg. Het is het voornemen van OCTIR om de vragenlijsten wanneer ze met subsidie zijn ontwikkeld via de web-site kostloos beschikbaar te stellen. Ook zal op de web-site de vragenlijst kunnen worden ingevuld waarbij tegen kostprijs per omgaand profielen en analyse verkregen kunnen worden. De behandelaar kan eventueel zal zo dus met terminal in de wachtkamer de klant de cliënt kunnen laten scoren en bij aanvang van het contact de uitslagen beschikbaar kunnen hebben. Ook kan hij/zij de gegevens naar de site mailen en per omgaand beschikken over de analyse.

Op deze wijze kunnen tevens onderzoeksdata worden gegenereerd voor verder onderzoek. Tijdens de constructie van de lijsten zal de eerste versie van de lijsten worden aangeboden zodat behandelaars kunnen participeren in het validatieonderzoek en zal op de web-site de ontwikkeling te volgen zijn bv. zullen de profielen van de controlegroepen worden weergegeven met de grootte van de groep op dat moment.

De constructie

1.Op basis van een inventarisatie van de functiedomeinen van het gezin worden vragen gegenereerd, voorgelegd aan deskundigen en proefgedraaid.
2. Met een eerste versie wordt de construct validiteit middels factor analyse van voldoende vragenlijsten onderzocht
3. Een tweede versie van de lijst wordt onderzocht op externe validiteit doormiddel van onderzoek van verschillende groepen gezinnen. En normgegevens worden opgesteld.

CCI-P (competentiegerichte vragenlijst voor kinderen 6-12 jaar) > www.solutions-centre .org

PCI (competentiegerichte vragenlijsten voor kinderen 4-6 jaar) > www.octir.nl